Fındık Fiyatının Altında Ezilen Üretici – Kazanan Tüccarlar, Tekeller ve TMO
Toprak Mahsulleri Ofisi, 1938 yılında sadece buğday üreticisine destek olmak ve buğday piyasasını düzenlemek için kurulmuştu. Daha sonra Fındık İşleri Daire Başkanlığı adı altında bir birim kuruldu ve alım–satım konusunda yetki sahibi oldu. TMO’nun görevi fındık fiyatı açıklamak değildir. Fındık spesifik bir üründür; sanayi ürünüdür ve hak ettiği bir fiyat verilmelidir.
Kısa bir anımı sizinle paylaşmak istiyorum: TMO Fındık Daire Başkanlığını 5 yıl önce ziyaret etmiştim. Bir yetkili bana, tahıl ve buğdaydan olan zararı fındıktan kazandıklarını ve TMO’nun görevinin fındık almak olmadığını söylemişti. Hatta “İtalyanlar almasa fındık elimizde kalır” demişti. Bugün geldiğimiz noktada, öğrenilmiş çaresizlik ile karşı karşıyayız.
“Sakarya akar, Türk bakar…”
Fındık tarımı ülkemiz için döviz kazandıran en önemli ihracat ürünüdür. Dünya fındık üretiminin %80’i ülkemizde gerçekleşiyor. Ancak, en fazla üreten ülke olmamıza rağmen hamallığı ve marabalığı bize kalıyor. Katma değeri ise tekeller, tüccarlar ve TMO paylaşıyor. Uluslararası fındık borsası dahi Hamburg’da kuruluyor. Bizdeki fındık borsaları ise müstahsilden pay kapmak amacıyla kurulmuş durumda.
Devletin, altın gibi rezerv para taşıyan fındığı kaderine terk etmesi ekonomi ile bağdaşmıyor.
-
2008 yılında bir kilo kabuklu fındık 8 $ satıldı.
-
2014 yılında 12 $ satıldı.
Fiyat yüksek olmasına rağmen satılan miktarda herhangi bir değişiklik olmadı. Çünkü fiyat artsa bile fındık tüketimi azalmıyor. Fındık çikolata, bisküvi ve pasta sanayinde kullanılıyor. Kullanılan miktar çok az. Fiyatın yüksek olması sanayiciye büyük bir yük getirmiyor.
Fındık alternatifi olmayan bir üründür. Badem ile halkı korkutuyorlar. Ancak badem, fındığın yerini tutmuyor. Fındığın kendine has bir damak tadı var, mutlaka kullanılması gerekiyor.
Her yıl 500 bin ton kabuklu fındık ihraç ediliyor.
-
8 dolardan satılsa 4 milyar dolar,
-
12 dolardan satılsa 6 milyar dolar gelir elde edilir.
Hâlbuki biz fındıktan hâlen 1,5 milyar doları zor elde ediyoruz.
Üreticilerimiz iyi bilir: Ürün az olduğu yıllarda fındık fiyatı artar ve daha çok para kazanılır. Bu olaydan hareketle 1983 yılında Fındık Alanlarının Düzenlenmesine Yönelik Yasa çıkarıldı. Yasaya göre engebeli alanlarda fındık üretimi yapılmalıydı. Ancak kanuna uyulmadı, ovalar fındık bahçesine dönüştü.
Kanun: 16/06/1983 tarihli ve 2844 sayılı Fındık Üretiminin Planlanması ve Dikim Alanlarının Belirlenmesi Hakkında Kanun
Bakanlar Kurulu Kararı: 22/11/2001 tarihli ve 2001/3267 sayılı, 27/11/2001 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı.
Fındık üretimi şu arazilerde yapılabilir:
a) Rakımı 750 metreye kadar olan alanlarda,
b) Meyili %6’dan daha fazla olan 3. sınıf tarım arazilerinde,
c) Arazi kullanma kabiliyeti sınıfı 4 ve daha yukarı sınıflardaki arazilerde.
En fazla fındık tarımı Terme Ovası’nda yapılıyor. Sakarya Ovası’na fındık dikmek ise akılla da, yasayla da kabul edilemez. Çarşamba Ovası’na, Sakarya’ya ne eksen verim alırsın. 2844 sayılı Fındık Yasası’na göre Çarşamba, Terme ve Sakarya ovalarında fındık üretmek yasaktır.
Artık sorunu insan iradesi ile çözme dönemi kapanmıştır. Üretimde doğal üstünlük belirleyici olacaktır. Ordu ve Giresun civarında dönüme 80–90 kg üretim yapılırken, ovalarda 250 kg’a kadar çıkabiliyor. Bu durumda Ordu ve Giresun, ovalarla rekabet edemiyor.
Bu yıl don zararı, kahverengi kokarca zararlısı, arzın azalması ve düşük elastikiyetli talep karşısında fındık fiyatını yükseltecektir. Fındığı bekleten üreticimiz kilosunu 10 dolardan satabilir. Benzer durum 2014 yılında yaşanmıştı. Avrupa, fındığın kilosuna 10 dolar vermişti. Aynı talep hâlâ hazır bekliyor.
Sonsöz: Çiftçiyi ithal edelim, üretimi durduralım; olsun bitsin. Fındıkta ne ezen, ne de ezilen olsun; hakça bir düzen kurulsun. TMO’nun görevi asla fındık alımı değildir!
Fındık üreticisi için fındık; düğün, ev, araba, öğrenci için okul parasıydı. Bugün 1 ton fındık, düğünde altınları dahi alamıyor. Hepsi hayal oldu.
Gençler neden köylerde kalsın? 1 ton fındıkla ne yapabilirler? Ev, araba, evlilik? Verilen teşvikler deve de kulak kalıyor.
Sorun aslında özgürlüğümüzdedir. Fındığa sahip çıkılmadığı için herkes zarar ediyor. Ülkemiz daha az döviz kazanıyor. Üreticimiz emeğinin karşılığını alamıyor. Siyasiler ise sadece seyrediyor.
Ne dersiniz? Belki de biz abartıyoruz, herkes halinden memnun mu?
Editör: Ziraat Müh. Tarık ARICAN