Nöbetçi Eczaneler
Bir zamanlar “dünyanın en büyük fındık birliği” olarak anılan, Karadenizli üreticinin kara gün dostu Fiskobirlik, bugün eski ihtişamından uzak, sessiz bir bekleyiş içinde.
Peki, fındığın kalesi neden düştü? Bu büyük yapı neden yalnız bırakıldı?
Cumhuriyetin Fındıkla Kurduğu Güçlü Bağ
GİRESUN –
1938 yılında kurulan Fındık Tarım Satış Kooperatifleri Birliği (Fiskobirlik), Türkiye’nin fındıkta dünya liderliğini perçinleyen en önemli kurumlardan biriydi. Kuruluş amacı netti:
-
Üreticinin emeğini korumak
-
Piyasayı regüle etmek
-
Fındığa katma değer kazandırmak
Uzun yıllar boyunca milyonlarca üretici için Fiskobirlik, sadece bir kurum değil; bir güven kapısıydı.
Üreticinin “Kalesi” Nasıl Sarsıldı?
Karadeniz insanı için Fiskobirlik bir yaşam biçimiydi.
Okula gidecek çocuğun harçlığı, evlenecek gencin düğün masrafı, bahçeye atılacak gübrenin parası; çoğu zaman Fiskobirlik’ten gelecek habere bağlıydı.
Ancak 2000’li yılların başından itibaren:
-
Değişen tarım politikaları
-
Mali darboğazlar
-
Yönetimsel hatalar
bu köklü yapının adım adım zayıflamasına yol açtı. Bir zamanlar üreticinin sığındığı kale, yavaş yavaş savunmasız bırakıldı.
Piyasa Kimin Eline Geçti?
Fiskobirlik’in piyasadan çekilmesiyle birlikte, fındık fiyatlarının kontrolü büyük ölçüde:
-
Yabancı sermayeli firmalara
-
Serbest piyasa koşullarına
bırakıldı.
Üretici “Bu yıl fiyat ne olacak?” sorusuyla baş başa kalırken, Fiskobirlik’in yıllarca bölge ekonomisini ayakta tutan entegre tesisleri de eski yoğunluğunu kaybetti.
“Fındığın Hafızası Siliniyor”
Fiskobirlik’in pasifize edilmesi yalnızca ekonomik bir kayıp değil; aynı zamanda bölgesel ve kurumsal bir hafıza kaybıdır.
Bu süreçle birlikte:
-
Fındıkta AR-GE çalışmaları neredeyse durdu
-
Yerli sanayici, küresel rekabette yalnız bırakıldı
-
En önemlisi, üreticinin örgütlü gücü zayıflatıldı
Geri Dönüş Mümkün mü?
Bugün fındık üreticisi hâlâ Fiskobirlik adını duyduğunda iç geçiriyor.
Toprak Mahsulleri Ofisi’nin (TMO) müdahale alımlarıyla yaralar sarılmaya çalışılsa da, üreticinin gönlünde hâlâ “kendi evi” olan kooperatif yatıyor.
Fiskobirlik’in;
-
Modern bir yönetim anlayışıyla
-
Şeffaf, üretici odaklı bir yapıyla
yeniden ayağa kaldırılması, yalnızca Karadeniz için değil, Türkiye’nin tarımsal bağımsızlığı açısından da hayati önemdedir.
Unutulmayan Bir Söz
Eski Fındık Araştırma Enstitüsü Müdürümüz, çok kıymetli Haydar Kurt hocamızın hafızalara kazınan şu sözü, bugün her zamankinden daha anlamlıdır:
“Fiskobirlik’in ölüsüne de, dirisine de ihtiyacımız var.”
Fiskobirlik, bir zamanlar fındık üreticisinin en büyük güvencesi, bölge ekonomisinin lokomotifiydi.
Yok olup giden sadece bir kurum değil; binlerce ailenin emeği, alın teri ve bu toprakların öz değeridir.
Ziraat Mühendisi
Tarık Arıcan