Nöbetçi Eczaneler
“Bacası tüten fabrikalardan, yükselen beton bloklara… Ordu’nun tarım ve sanayi serüveninde bir dönemin sonu.”
ORDU – Cumhuriyet dönemi sanayileşme hamlelerinin Karadeniz’deki en somut karşılıkları olan Azot Sanayi ve Yem Fabrikaları, yıllarca bölge çiftçisinin “kara gün dostu” oldu. Ancak 1990’larda başlayan ve 2000’li yıllarda hızlanan özelleştirme rüzgarı, bu stratejik kaleleri de içine aldı.
1. Temellerin Atılması: Çiftçiye Destek Dönemi
1950’li ve 60’lı yıllarda Türkiye, tarımda verimliliği artırmak için yerli gübre ve yem üretimine odaklandı.
• Azot Sanayi (TÜGSAŞ): Ordu ve çevre illerdeki fındık ve mısır üreticisine uygun fiyatlı, kaliteli gübre sağlamak amacıyla kurulan dbesleyeceğiniağıtım ağları ve tesisler, bölgedeki toprak verimliliğini bilimsel düzeye taşıdı.
• Yem Sanayi (YEMSAN): 1956 yılında temelleri atılan Yem Sanayi Türk A.Ş., Ordu’da kurulan fabrikasıyla bölgedeki hayvancılığı modern rasyonlarla tanıştırdı. Çiftçi, hayvanını neyle ve nasıl yüksek verim alacağını bu kurum sayesinde öğrendi.
2. Altın Çağ ve Sosyo-Ekonomik Etki
1970 ve 80’li yıllarda bu tesisler sadece birer üretim merkezi değil, aynı zamanda devasa birer istihdam kapısıydı.
• İstihdam: Yüzlerce Ordulu aile geçimini bu fabrikalardan sağladı.
• Fiyat Dengesi: Kamunun elindeki bu fabrikalar, piyasada fiyat dengeleyici bir rol oynayarak özel sektörün fahiş fiyat uygulamasına engel oluyordu.
3. Özelleştirme Süreci ve Kırılma Noktası
Türkiye’nin “Serbest Piyasa” ekonomisine geçişiyle birlikte, 1990’lı yılların başında bu kurumlar özelleştirme kapsamına alındı.
YEMSAN (Ordu Yem) 1993 – 1995 Arası Blok satış yöntemiyle özel sektöre devredildi.
TÜGSAŞ (Azot Sanayi) 2004
Kritik Gelişme: Ordu Yem Fabrikası, özelleştirme sonrası bir süre daha faaliyet gösterse de, üretim kapasitesi ve pazar payı değişimleri nedeniyle zamanla atıl duruma düştü veya farklı ticari amaçlarla kullanılmaya başlandı.
4. Bugünün Tablosu: Neler Değişti?
Özelleştirmeler sonrası Ordu tarımında şu etkiler gözlemlendi:
Girdi Maliyetleri: Gübre ve yem fiyatları tamamen küresel piyasalara ve kur hareketlerine endeksli hale geldi.
Lojistik ve Dağıtım: Kamu eliyle yürütülen yaygın dağıtım ağının zayıflaması, kırsal kesimdeki küçük üreticinin girdi maliyetlerini artırdı.
Endüstriyel Hafıza: Bölgedeki sanayi kültürü ve “fabrika” disiplini, tesislerin kapanması veya küçülmesiyle büyük yara aldı.
Analiz; Ordu’daki Azot Sanayi ve Yem Fabrikaları’nın hikayesi, sadece binaların el değiştirmesi değil; devletin üreticinin yanındaki doğrudan destekleyici gücünün geri çekilmesinin hikayesidir.
Ordu ve çevresindeki tarımsal kalkınmanın iki temel sütunu olan Azot Sanayi (TÜGSAŞ) ve Yem Sanayi (YEMSAN), Türkiye’nin sanayileşme ve tarımda modernleşme öyküsünün en kritik parçalarıdır. Bu kurumların kuruluşu, bölge ekonomisine can suyu verişi ve özelleştirme süreci, Ordu yerel tarihinde derin izler bırakmıştır.
Z. Müh. Tarık ARICAN
YORUMLAR